Artnews

NY High Line Park: Μια αρχιτεκτονική καινοτομία γίνεται παγκόσμια τάση και πολιτιστικό πρότυπο

2017-08-29 17:17:00

© Beyond My Ken , GFDL

Του Πιέρου Πιερή

Όταν ο James Corner από ένα μικρό γραφείο στη Φιλαδέλφεια συμμετείχε στο διαγωνισμό αρχιτεκτονικής τοπίου για την αξιοποίηση των εγκαταλελειμμένων υπέργειων γραμμών τρένων στην περιοχή του Lower West Side του Μανχάταν, δεν περίμενε ποτέ ότι, 15 χρόνια μετά, το πάρκο αυτό θα αποτελούσε έναν από τους δημοφιλέστερους δημόσιους χώρους της Νέας Υόρκης.

Τα 2,5 περίπου χιλιόμετρα του πάρκου ξεκίνησαν σταδιακά να κατασκευάζονται το '06, το '09 και το '11, ενώ χρειάστηκαν περίπου 10 χρόνια για να ολοκληρωθούν.

Οι Field Operations συνεργάστηκαν με το αρχιτεκτονικό γραφείο των Diller Scofidio + Renfro και τον αρχιτέκτονα τοπίου Piet Oudolf για τη δημιουργία αυτού του υπέργειου πάρκου που εκτείνεται γραμμικά σε 22 οικοδομικά τετράγωνα. Η κηποτεχνική διαμόρφωση περιλαμβάνει τη φύτευση πάνω από 200 ειδών φυτών, ενώ τα μονοπάτια, οι καθιστικοί χώροι και οι πλατφόρμες θέασης στον ποταμό Hudson και τους ουρανοξύστες της Νέας Υόρκης ολοκληρώνουν την αστική παρέμβαση. Η μελέτη προέβλεπε επίσης τη διατήρηση μέρους των παλιών σιδηροδρομικών γραμμών, αλλά και των φυτών που με το χρόνο ξεφύτρωσαν από το χώμα.

Ο αντίκτυπος ενός τέτοιου πάρκου στον ιστό της πόλης έγινε αρχικά αντιληπτός το 2004 μέσα από την έκθεση στο μουσείο ΜοΜΑ, όπου παρουσιάστηκαν τα φιλόδοξα σχέδια και οι εντυπωσιακές μακέτες. Το πάρκο όντως αγαπήθηκε αμέσως, με χιλιάδες Νεοϋορκέζους και τουρίστες να πλημμυρίζουν τις εκτάσεις του καθημερινά. Κατά μήκος της διαδρομής φιλοξενούνται περιοδικές εκθέσεις, εικαστικά δρώμενα, εγκαταστάσεις και περφόρμανς από ανερχόμενους και καταξιωμένους καλλιτέχνες. Παράλληλα, το Whitney Museum of American Art, σχεδιασμένο από τον Renzo Piano, μετεγκαταστάθηκε στην αρχή του πάρκου, ενώ αντίστοιχες προτάσεις για μουσεία έχουν κατατεθεί και από άλλα ιδρύματα.

Σε πολύ μικρό χρονικό διάστημα, η περιοχή του Chelsea αναβαθμίστηκε και η εγκληματικότητα μειώθηκε δραματικά. Η επιτυχία του High Line συγκέντρωσε το ενδιαφέρον των εργολάβων, με αποτέλεσμα την έξαρση της οικοδομικής δραστηριότητας κατά μήκος του πάρκου. Χαρακτηριστικό παράδειγμα το κτίριο υπερπολυτελών κατοικιών σχεδιασμένο από το αρχιτεκτονικό γραφείο Zaha Hadid Architects & Associates. Οι τιμές των ακινήτων υπερδιπλασιάστηκαν σε σχέση με τα διαμερίσματα που βρίσκονται λίγα τετράγωνα πιο πίσω, ενώ πολλές εταιρείες αλλά και καλλιτέχνες αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν την περιοχή λόγω της ραγδαίας αύξησης των ενοικίων.

© Beyond My Ken , GFDL

Αναπαραγωγές του μοντέλου σε όλο τον κόσμο

Η καταλυτική επίδραση του πάρκου στην ανάπλαση της περιοχής οδήγησε σε μια φρενίτιδα αναπαραγωγής ανάλογων παρεμβάσεων σε όλο τον κόσμο. Στην Αμερική, χαρακτηριστικά παραδείγματα αποτελούν το 606 στο Σικάγο, το Rail Park στη Φιλαδέλφεια, το Bridge Park στην Ουάσινγκτον, το Park 101 στο Λος Άντζελες και το West Toronto Railpath στον Καναδά. Τη σκυτάλη αυτών των υπέργειων, ισόγειων, ακόμα και υπόγειων γραμμικών πάρκων παραλαμβάνουν το Lines of Life στη Σιγκαπούρη και το Skygarden στη Σεούλ. Στην Ευρώπη, το Hofplein στο Ρότερνταμ, το Promenade of Curiosities και η Garden Bridge του Thomas Heatherwick πάνω από τον Τάμεση στο Λονδίνο έρχονται να συμπληρώσουν τη λίστα των πάρκων που εμπνεύστηκαν από το High Line.

Πολλά από αυτά τα πάρκα έχουν ήδη δεχτεί κριτική ότι δύσκολα θα επαναλάβουν την επιτυχία του High Line, η οποία για πολλούς έγκειται στην απλότητα του αρχιτεκτονικού σχεδιασμού, αλλά και στην ενσωμάτωσή του στην κουλτούρα και στις ανάγκες της Νέας Υόρκης. Η επιτυχία ή η αποτυχία τους μένει να φανεί με το πέρασμα του χρόνου. Λίγοι, εξάλλου, ίσως να γνωρίζουν ότι και το High Line εμπνεύστηκε από ένα άλλο πάρκο, το Promenade Plantee, μια υπέργεια διαδρομή 4,7 χιλιομέτρων στο Παρίσι, η οποία δημιουργήθηκε το 1993.

Η περίπτωση του Rethink Athens

Στην Αθήνα, ανάλογη προσπάθεια δημιουργίας γραμμικού πάρκου-πεζοδρόμου κατά μήκος της Πανεπιστημίου πραγματοποιήθηκε με την προκήρυξη του διεθνούς διαγωνισμού Rethink Athens που διοργανώθηκε το 2014 από το Ίδρυμα Ωνάση, σε συνεργασία με το Υπουργείο Περιβάλλοντος. Ο διαγωνισμός αυτός, παρόλο που διαφημίστηκε μέσα από τα λεωφορεία και το μετρό της πόλης, είχε σχετικά μικρή συμμετοχή τόσο λόγω της υπερβολικής προβολής του, όσο και λόγω της διεξαγωγής του μέσα στο καλοκαίρι. Η διαγωνιστική διαδικασία ολοκληρώθηκε με επιτυχία με το ολλανδικό γραφείο OKPA να κερδίζει το πρώτο βραβείο, αλλά το έργο δεν υλοποιήθηκε ποτέ λόγω της αδυναμίας του να ενταχθεί σε πρόγραμμα ΕΣΠΑ. Παρόλα αυτά και παρά τις αστοχίες και την αποτυχία του εγχειρήματος, το Rethink Athens δεν παύει να αποτελεί την πρώτη σοβαρή απόπειρα μιας τολμηρής αστικής παρέμβασης στην Αθήνα.

Πριν από μερικές δεκαετίες δεν υπήρχε η ανάγκη τολμηρών επεμβάσεων στην καρδιά των αστικών κέντρων, καθώς οι πόλεις αναπτύσσονταν περιμετρικά. Οι τεχνολογικές εξελίξεις, ο σύγχρονος τρόπος ζωής και ανάγκη διασφάλισης της ποιότητας ζωής των κατοίκων καθιστούν πλέον απαραίτητο το ριζικό επανασχεδιασμό των κέντρων των πόλεων μέσα από τολμηρές παρεμβάσεις μεγάλης κλίμακας, τις οποίες μέχρι πριν μερικά χρόνια θα συναντούσαμε μόνο σε σκηνικά ταινιών επιστημονικής φαντασίας.

Το άρθρο δημοσιεύθηκε για πρώτη φορά στο τεύχος Ιανουαρίου-Φεβρουαρίου 2017 των Νέων της Τέχνης.